บัญชีออนไลน์เก็บข้อมูลสำคัญมากกว่าที่หลายคนคิด ทั้งข้อความส่วนตัว ประวัติการใช้งาน และข้อมูลที่ใช้กู้คืนบัญชีอื่น การป้องกันจึงควรเริ่มตั้งแต่การตั้งรหัสผ่าน ไปจนถึงการตรวจสอบข้อความและเว็บไซต์ก่อนกรอกข้อมูลทุกครั้ง
รู้จักฟิชชิงและข้อความที่ควรตรวจสอบ
“ฟิชชิง” คือการปลอมตัวเป็นบุคคลหรือบริการที่เรารู้จัก เพื่อหลอกให้เปิดลิงก์ ดาวน์โหลดไฟล์ หรือเปิดเผยข้อมูลสำคัญ ข้อความเหล่านี้อาจอ้างว่าบัญชีกำลังถูกระงับ มีการเข้าสู่ระบบผิดปกติ หรือจำเป็นต้องยืนยันข้อมูลอย่างเร่งด่วน แม้ใช้ชื่อและโลโก้ที่คุ้นเคย ก็ยังต้องตรวจสอบผ่านช่องทางอื่นก่อนดำเนินการ อ่านคำแนะนำเรื่องฟิชชิงจาก FTC
ตั้งรหัสผ่านให้ยาวและไม่ซ้ำกับบัญชีอื่น
หากบริการหนึ่งทำข้อมูลรั่วไหล รหัสผ่านที่ไม่ซ้ำจะช่วยลดโอกาสที่คนร้ายจะนำข้อมูลเดียวกันไปเข้าสู่บัญชีอื่นได้ ควรใช้โปรแกรมจัดการรหัสผ่านเพื่อสร้างและเก็บรหัสผ่าน แทนการใช้ชื่อ วันเกิด หรือรูปแบบเดิมซ้ำ ๆ โดย CISA แนะนำรหัสผ่านที่สุ่ม ไม่ซ้ำ และยาวอย่างน้อย 16 ตัวอักษร อ่านแนวทางป้องกันบัญชีจาก CISA (PDF ภาษาอังกฤษ)
ควรเปิดการยืนยันตัวตนเพิ่มเติมเมื่อบริการรองรับ และหากมีตัวเลือก พาสคีย์ (Passkey) ก็สามารถใช้เพื่อลดความเสี่ยงจากการหลอกขโมยรหัสผ่านได้ พาสคีย์ใช้การยืนยันผ่านอุปกรณ์ เช่น ลายนิ้วมือ ใบหน้า หรือรหัสปลดล็อกเครื่อง จึงต้องดูแลอุปกรณ์และวิธีกู้คืนบัญชีให้ปลอดภัยด้วย ควรสร้างพาสคีย์บนอุปกรณ์ส่วนตัวที่ควบคุมได้ อ่านข้อมูลพาสคีย์จาก Google
ตรวจลิงก์ก่อนกรอกข้อมูล
- อ่านข้อความให้ครบก่อนตัดสินใจ ข้อความที่เร่งให้ทำทันทีหรือขู่ว่าจะเสียสิทธิ์ควรได้รับการตรวจสอบเพิ่มเติม
- ตรวจชื่อเว็บไซต์จริงในแถบที่อยู่ อย่าดูเฉพาะข้อความบนปุ่ม ชื่อผู้ส่ง หรือโลโก้ เพราะสิ่งเหล่านี้เลียนแบบได้
- ตรวจผ่านช่องทางที่รู้จักอยู่แล้ว หากข้อความอ้างว่าบัญชีมีปัญหา ให้เปิดแอปหรือเว็บไซต์ที่เคยยืนยันความถูกต้องด้วยตนเอง แล้วตรวจการแจ้งเตือนภายในบัญชี
- ติดต่อผู้ส่งแยกจากข้อความที่น่าสงสัย ใช้หมายเลขหรือช่องทางติดต่อที่เคยตรวจสอบแล้ว แทนหมายเลขที่แนบมากับข้อความนั้น
อ่านแนวทางตรวจสอบข้อความจาก FTC
การอ่านชื่อเว็บไซต์ต้องดูให้ครบ ตัวอย่างสมมติ accounts.example.com เป็นชื่อย่อยภายใต้ example.com แต่ example.com.login-check.invalid ไม่ได้อยู่ภายใต้ example.com แม้มีชื่อนั้นปรากฏอยู่ด้านหน้า การเห็นชื่อที่คุ้นเคยในบางส่วนของลิงก์จึงยังไม่เพียงพอที่จะเชื่อถือเว็บไซต์ ตัวอย่างเหล่านี้ใช้ประกอบคำอธิบายเท่านั้น
HTTPS ไม่ได้ยืนยันว่าเว็บไซต์เป็นของจริง
HTTPS ช่วยเข้ารหัสการเชื่อมต่อ แต่เว็บไซต์ฟิชชิงก็สามารถใช้ HTTPS ได้เช่นกัน จึงต้องตรวจชื่อเว็บไซต์และที่มาของลิงก์ร่วมด้วย การเห็นสัญลักษณ์เกี่ยวกับการเชื่อมต่อที่ปลอดภัยเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับรองความน่าเชื่อถือของผู้ให้บริการ อ่านคำอธิบายจากทีม Chromium
ดูแล OTP และคำขออนุมัติการเข้าสู่ระบบ
รหัส OTP รหัสกู้คืน และคำขออนุมัติการเข้าสู่ระบบควรได้รับการดูแลเหมือนรหัสผ่าน อย่าส่งรหัสเหล่านี้ให้คนที่ติดต่อมาขอ และอย่ากดอนุมัติรายการที่ตนเองไม่ได้เริ่ม แม้เปิดการยืนยันสองขั้นตอนแล้ว ก็ยังต้องระวังการถูกหลอกให้ยืนยันแทนคนอื่น
เผลอเปิดลิงก์น่าสงสัยแล้วควรทำอย่างไร
ให้หยุดกรอกข้อมูลและปิดหน้าเว็บก่อน การเปิดลิงก์เพียงอย่างเดียวยังไม่ยืนยันว่าบัญชีถูกยึด แต่หากมีไฟล์ดาวน์โหลดหรือสงสัยว่าติดตั้งซอฟต์แวร์อันตราย ควรอัปเดตเครื่องมือรักษาความปลอดภัยและสแกนอุปกรณ์ อย่าติดตั้งโปรแกรม “แก้ปัญหา” เพิ่มตามคำสั่งของคนที่ส่งลิงก์มา อ่านแนวทางรับมือซอฟต์แวร์อันตรายจาก FTC
หากกรอกรหัสผ่านหรืออนุมัติการเข้าสู่ระบบไปแล้ว ควรดำเนินการผ่านอุปกรณ์ที่เชื่อถือได้โดยเร็ว:
- เปิดแอปหรือเว็บไซต์จริงด้วยตนเอง แล้วเปลี่ยนรหัสผ่านของบัญชีที่ได้รับผลกระทบ
- เปลี่ยนรหัสผ่านของบัญชีอื่นที่ใช้รหัสเดียวกันด้วย
- ตรวจประวัติการเข้าสู่ระบบและนำอุปกรณ์หรือเซสชันที่ไม่รู้จักออก
- ตรวจอีเมลกู้คืน หมายเลขโทรศัพท์ และวิธียืนยันตัวตนว่ามีรายการที่ถูกเพิ่มหรือเปลี่ยนโดยไม่ได้อนุญาตหรือไม่
- หากเข้าไม่ได้ ให้ใช้กระบวนการกู้คืนบัญชีของผู้ให้บริการโดยตรง
อ่านแนวทางรักษาความปลอดภัยบัญชีที่ถูกบุกรุกจาก Google
หากเปิดเผยข้อมูลบัตรหรือบัญชีธนาคารไปด้วย ให้ติดต่อสถาบันการเงินผ่านช่องทางทางการทันที พร้อมเก็บข้อความ เวลาเกิดเหตุ และภาพหน้าจอที่เกี่ยวข้องไว้เป็นหลักฐาน โดยหลีกเลี่ยงการเผยแพร่รหัสผ่าน รหัสยืนยัน หรือข้อมูลส่วนบุคคลต่อสาธารณะ
